شوقات: قصه و افسانه
 
 
وب نوشتهاي يوسف نيك فام
 

واكاوی تاریخ اراك از سوی یک پژوهشگر بومی

نامش غریبه نیست برای آنها كه در اراك ساكنند و دستی به قلم دارند. اگرچه اغلب نوشته‌هایش بوی تاریخ می‌دهد، اما می‌شود كم و بیش رد پای داستان را هم در آنها دید. چند سالی می‌شود كه تاریخ شهر اراك با نوشته‌های او كه محوریتی پژوهشی دارند، ورق می‌خورد. «یوسف نیك فام» نویسنده جوانی كه در اولین روز از آخرین ماه پاییز سال 1349 در محله‌ای از منطقه گردو اراك چشم به جهان گشود.وی خود را در وبلاگی كه آن را «شوقات» نامیده، نویسنده، پژوهشگر و فیلمساز معرفی می‌كند، نویسنده‌ای كه اگرچه بار و بنه‌اش را با خانواده جمع كرده و حال پایتخت‌نشین شده است، اما دست از تاریخ زادگاهش بر نداشته و همچنان به كند و كاو تاریخی خود در این شهر می‌پردازد.وی با كتاب‌های «طنزآوران اراك»، «دستان»، «درد مشترك»، «اراك‌نامه»، «روز سینما»، «گردش روزگار بر عكس است» و «خاطرات روزگار سركشی» به تشریح وضع داستان‌نویسی در استان، بیان قصه‌هایی كوتاه از زندگی بزرگان استان، بیان خاطرات شفاهی محمدحسین جمال‌زاده و گوشه‌هایی از زندگانی «تقی مكی‌نژاد» یكی از اعضای گروه 53 نفر و فعال سیاسی پرداخته است.كتاب «تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراك» و رونمایی از آن در بهمن 93 بهانه خوبی بود تا در گپ‌وگفت دوستانه‌ای با این نویسنده و پژوهشگر اراكی پای صحبت‌های او بنشینیم تا از زبان خودش در جریان آخرین فعالیت‌های پژوهشی و نویسندگی‌اش قرار بگیریم.

·         چاپ 3 كتاب در سال حاكی از فعالیت زیاد شماست یا بخت شما؟

بهتر است بگوییم حكایت از جدیت، تلاش و پشتكار در به سرانجام رساندن پژوهش‌های مربوط و چاپ این كتاب‌ها دارد زیرا تمامی فعالان عرصه نویسندگی و انتشار كتاب می‌دانند نه نوشتن كتاب آن هم كتاب‌های پژوهش محور كار آسانی است نه چاپ و انتشار آنها، آن هم در وضع فعلی اقتصاد كشور.

·         موضوع كتاب «گردش روزگار بر عكس است» چیست؟

در كتاب گردش روزگار بر عكس است، خاطرات شفاهی «محمدحسین جمال‌زاده» عكاس قدیمی اراك در دوران انقلاب به چاپ رسیده است. نام این كتاب اشاره به شعری از بیدل دهلوی دارد كه می‌گوید: «ما نمانیم و عكس ما ماند/گردش روزگار بر عكس است».
جمال‌زاده با بخش مهمی از تاریخ شهر اراك گره خورده است. وی با بیش از 40 سال سابقه عكاسی مجموعه نفیسی از عكس‌های تاریخ اراك را در گنجینه خود دارد، گفت‌وگویم با او را در یك روز عصر زمستانی در عكاسخانه‌اش در 12 بهمن 91 خورشیدی انجام دادم.

·         با كتاب «خاطرات روزگار سركشی» به چه بخش از كتاب تاریخ اراك سرك كشیدید؟

در كتاب «خاطرات روزگار سركشی» گوشه‌هایی از زندگانی «تقی مكی‌نژاد» یكی از فعالان سیاسی اراك و از اعضای گروه 53 نفر، از فعالان یكی از احزاب ایران، به تصویر كشیده شده است. مكی‌نژاد روحانی‌زاده‌ای بود كه پدرش «سید یحیی» داماد «حاج آقا محسن اراكی» بود؛ شخصیت سیاسی‌ای كه در 18سالگی اراك را ترك كرد تا در جمع اولین دانشجویان دانشكده فنی دانشگاه تهران به ادامه تحصیل بپردازد. از او باید به‌عنوان كسی كه اولین اعتصاب دانشجویی ایران را ساماندهی كرد، یاد كنیم. در كتاب خاطرات روزگار سركشی به چگونگی اعتصاب در دانشكده فنی تهران در سال 1313 پرداخته شده است.درباره آخریـــن كتاب چاپ‌‌شده‌تان در سال 93 برای‌مان بگویید.كتاب تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراك آخرین كتابی است كه در سال 93 از من به چاپ رسید، كتابی كه به سفارش دفتر فرهنگ و مطالعات پایداری حوزه هنری استان بود و پژوهش حول موضوع آن از سال 91 آغاز شد؛ كتابی كه نوشته شد تا از این پس به‌عنوان اولین سند مكتوب تاریخ انقلاب در اراك در دسترس علاقه‌مندان این حوزه باشد.

·         ویژگی‌های این كتاب از منظر نویسنده آن چیست؟

تاریخ شفاهی چند سالی است كه در ایران باب شده است؛ تاریخی كه از منظر یك نفر روایت نمی‌شود و به همین واسطه بی‌طرف‌تر از تاریخ‌‌نگاری محض است، در این نوع نگارش تاریخی، گفت‌وگو با افراد محور كار بود و كوشیدم در نگارش آن از اسناد موجود حتی آگهی روزنامه‌های كثیرالانتشار اعم از آگهی فوت و پیام‌های تبریك هم كمك بگیرم.در این كتاب از فعالیت‌های سیاسی اولین تشكل سیاسی اراك كه انجمن ولایتی عراق بود تا خاطراتی از زبان پیشكسوتان اراكی که در بخش‌های مختلف فعالیت داشته‌اند، سخن گفته‌ایم.كتاب تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراك پیشینه فعالیت‌های سیاسی، احزاب، برخی از حركت‌ها و اعتراضات مردمی، روزشمار انقلاب از نگاه روزنامه‌های اطلاعات و كیهان، خاطرات شفاهی فعالان انقلاب در اراك و شهدای انقلاب را برای خوانندگان تشریح می‌كند.

·         در نوشتن این كتاب با چه مشكلاتی روبه‌رو بودید؟

متأسفانه این كتاب دیر نوشته شد زیرا بخش قابل ‌توجهی از اسناد، مدارك و شاهدان عینی انقلاب در طول سال‌های گذشته از بین رفته و یا فوت كرده بودند؛ مانند مرحوم حجت‌الاسلام میرجعفری، یكی از روحانیون مبارز اراك در دوران انقلاب؛ مسأله‌ای كه گردآوری مطالب این كتاب را با چالش‌های اساسی همراه كرد.با وجود این مشكلات باید اعتراف كنم كه این كتاب از نظر من چندان جامع نیست و نمی‌توان از آن به‌عنوان كتاب جامع انقلاب اراك یاد كرد، اگرچه با همه مشكلات سعی كردم هر آنچه در این كتاب می‌آید مطالب منطبق باواقعیت انقلاب در اراك باشد؛ مسأله مهمی كه تحقق آن در گرو انجام مصاحبه با اقشار مختلف مردم فعال در انقلاب بود از قول عامه مردم حزب‌اللهی گرفته تا كسانی كه در جریان درگیری‌های داخلی بعد از انقلاب راه خود را از نظام جدا كردند.

·         «یوسف نیك فام» در این كتاب به دنبال چه بود؟

تهیه سندی ماندگار از انقلاب شهرم؛ سندی كه در طول 36 سال گذشته كسی به آن نپرداخته بود و باعث شد تا كسی از واقعیت انقلاب در اراك خبری نداشته باشد. شهری كه به واسطه ماهیتش یكی از سیاسی‌ترین شهرهای كشور است. متأسفانه فعالیت‌های سیاسی مردمی در دوران انقلاب در سایه بی‌توجهی‌ها خاك می‌خورد و كسی به فكر ثبت وقایع آن روزگار نبود.

از كتاب‌هایی كه از شما در آینده به چاپ خواهد رسید، بگویید.

كتاب «در سرزمین حافظ و سعدی»، كتابی است كه در باره سفر تاگور به ایران نوشته شده است. رابیندرانات تاگور، فیلسوف، شاعر و نویسنده هندی در سال 1311 خورشیدی به ایران سفر كرد. وی در 24 فروردین‌ ماه به دعوت وزارت فرهنگ از طریق بوشهر وارد ایران شد و به‌ترتیب چند روزی را در شهرهای بوشهر، شیراز، اصفهان و تهران گذراند. این شاعر هندی در این سفر به دیدار آرامگاه حافظ، سعدی، تخت‌جمشید، مساجد بزرگ اصفهان و ساختمان مجلس شورای ملی رفت.وی در گردهمایی‌ها و مجالس متعددی در تهران شركت كرد. در این سفر، پراتیما دیوی (devi pratima) عروسش، چاكراوارتی (chakravarti) منشی، دین‌شاه ایرانی رئیس انجمن زرتشتیان ایران در بمبئی و عبدالحسین سپنتا به‌عنوان مترجم، وی را همراهی می‌كردند.تاگور و همراهانش حدود 34 روز در ایران بودند و من سعی كردم در این كتاب به بررسی این سفر در ایران بپردازم.كتاب دیگر «سینما دنیای اراك» است؛ كتابی كه به معرفی سینما فرهنگ اراك پرداخته است.بخش دیگری از این كتاب به خاطرات تماشاگران نسل‌های مختلف از این سینمای قدیمی شهر اراك خواهد پرداخت. اسناد و تصاویری از این سینما نیز در بخش پایانی كتاب ارائه می‌شود.سینما فرهنگ اراك با نام قدیمی «سینما دنیا» در سال 1339 شمسی به وسیله برادران سیفی ساخته شد. زمین فعلی سینما منزل مسكونی‌شان بود. برادران سیفی كه به امور مربوط به لوازم اتومبیل اشتغال داشتند، خانه قدیمی را خراب کردند، تا آن را به نمایندگی اتومبیل فولكس‌واگن تبدیل كنند. طبق گفته‌های خودشان، مهندسی در اداره قند و شكر اراك به آنها پیشنهاد داد كه خانه را به سینما تبدیل كنند. این سینما با وجود مشكلات بسیاری كه اكنون با آنها روبه‌روست همچنان پابرجاست. این 2 كتاب حتماً در سال آینده به چاپ خواهند رسید.

همشهری استان مرکزی، 16/12/93


برچسب‌ها: اراک, کتاب گردش روزگار بر عکس است, کتاب خاطرات روزگار سرکشی, کتاب تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک
 |+| نوشته شده در  شنبه بیست و سوم اسفند ۱۳۹۳ساعت ۸:۲۸ قبل از ظهر  توسط يوسف نيك فام  | 

کارنامه من در سال 1393

- انتشار کتاب «گردش روزگار بر عکس است(خاطرات شفاهی محمدحسین جمالزاده)» از مجموعه تاریخ شفاهی عکاسی در اراک.

- انتشار کتاب «خاطرات روزگار سرکشی(گوشه­هایی از زندگانی تقی مکی­نژاد یکی از اعضاء گروه پنجاه و سه نفر و حزب توده ایران».

- انتشار کتاب «تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک».

- اتمام پژوهش سفر رابیندرانات تاگور به ایران و پیگیری انتشار آن با نام «در سرزمین حافظ و سعدی».

- انجام پژوهش سفرهای شاهانه به اراک.

- گردآوری مطالب کتاب در دست انتشار«سینما دنیای اراک».

- گفت­و­گو با محمدعلی داوری عکاس پیشکسوت اراکی برای مجموعه تاریخ شفاهی عکاسی در اراک.

- گفت­و­گو با محمد متوسلانی درباره فیلم سینمایی ذبیح برای کتاب در دست انتشار«درشکه­چی».

- پیگیری انتشار چاپ دوم کتاب «طنزآوران اراک».

- انتشار مقالات در نشریات استان مرکزی.


برچسب‌ها: کتاب گردش روزگار بر عکس است, کتاب خاطرات روزگار سرکشی, کتاب تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک, کتاب سفرهای شاهانه به اراک, کتاب سینما دنیای اراک
 |+| نوشته شده در  دوشنبه هجدهم اسفند ۱۳۹۳ساعت ۸:۳ قبل از ظهر  توسط يوسف نيك فام  | 

خاطرات پیشکسوت عکاسی اراک به چاپ می رسد

یوسف نیک فام پژوهشگر و نویسنده در پی انجام پژوهش «تاریخ شفاهی عکاسی در اراک» دومین گفت‌وگو از این مجموعه را با محمدعلی داوری انجام داد.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)-منطقه مرکزی، محمدعلی داوری با بیش از 60 سال سابقه عکاسی، یکی از استادان پیشکسوت عکاسی در اراک است که از حدود 13 سالگی به عنوان شاگرد در عکاسی امید اراک مشغول به کار شد و عکاسخانه‌ی او با نام همایون همچنان در اراک فعال است.

گفت‌وگوی سه ساعته نیک‌فام با محمدعلی داوری پس از تنظیم و ویرایش همراه با تعدادی از عکس‌های عکاس به صورت کتاب عرضه خواهد شد.

اولین کتاب این مجموعه با نام «گردش روزگار برعکس است» به خاطرات شفاهی محمدحسین جمالزاده پرداخته شده که پائیز امسال وارد بازار نشر کشور شد.

از نیک‌فام به تازگی کتاب «تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک» منتشر شده است.


برچسب‌ها: اراک, تاریخ شفاهی عکاسی در اراک, کتاب گردش روزگار بر عکس است, تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک
 |+| نوشته شده در  یکشنبه سوم اسفند ۱۳۹۳ساعت ۸:۲۲ قبل از ظهر  توسط يوسف نيك فام  | 

اولین کتاب درباره «تاریخ شفاهی انقلاب‌اسلامی در اراک» منتشر شد

کتاب «تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک» که به همت یوسف نیک فام گردآوری و تدوین شده است توسط حوزه هنری استان مرکزی منتشر شد.

به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات خبرگزاری فارس، کتاب «تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک» که به همت یوسف نیک فام گردآوری و تدوین شده است توسط حوزه هنری استان مرکزی منتشر شد.

این کتاب اولین اثر مکتوب دربارۀ انقلاب اسلامی در اراک است و شامل پیشینه فعالیت‌های سیاسی در اراک، روزشمار انقلاب اسلامی در اراک، خاطرات شفاهی سیزده نفر از فعالان انقلاب اسلامی در اراک، شهدای انقلاب در اراک و اسناد و تصاویر است.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

«پس از آنکه در تهران اعتراضات شکل گسترده­ای یافت، مردم اراک نیز به صورت جدی­تر  وارد میدان شدند. با توزیع کتاب‌های دکتر علی شریعتی و اعلامیه­‌های امام خمینی(ر ه) در بین جوانان در مدارس و مساجد، روحیه مبارزه و جهاد ترویج می­‌شد.

فرهنگیان و کارگران از اولین گروه­‌های مخالف بودند که خواسته­‌های خود را به صورت علنی در شهر اعلام کردند. جامعۀ فرهنگیان اراک در پانزدهم مهر سال 1357 قطع­نامه­‌ای صادر کرد و در چهارده بند مهم­ترین خواسته­‌های این جامعه را به اطلاع عموم مردم رساند. «اعادۀ حیثیت از جامعۀ روحانیت و معلمان و دانش­‌آموزانی که در شهرهای ایران تحت هر عنوان مورد اهانت و ضرب و شکنجه قرار گرفته­‌اند»، «آزادی کلیۀ معلمین و دانش­‌آموزان بازداشت شده و کلیۀ زندانیان سیاسی» و «عدم دخالت پلیس در محیط مدارس و لغو حکومت نظامی در سرتاسر ایران» از مهم­ترین بندهای این قطع­نامه بود. آنان در پایان اعلام کرده بودند که تا اجرای مفاد کامل قطع­نامه از حضور در کلاسهای درس خودداری خواهند کرد...» 

به تازگی از نیک‌فام کتاب‌های «خاطرات روزگار سرکشی(خاطرات تقی مکی‌نژاد یکی از اعضاء گروه پنجاه و سه نفر و یکی از فعالان حزب توده ایران)» و «گردش روزگار بر عکس است(خاطرات شفاهی محمدحسین جمالزاده)» وارد بازار نشر کشور شده است.


برچسب‌ها: کتاب تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در اراک, کتاب گردش روزگار بر عکس است, کتاب خاطرات روزگار سرکشی
 |+| نوشته شده در  سه شنبه بیست و هشتم بهمن ۱۳۹۳ساعت ۱۰:۲۲ قبل از ظهر  توسط يوسف نيك فام  | 

 چه کسی مجسمه شاه را در اراک پایین کشید؟

محمد حسین جمالزاده عکاس پیشکسوت اراکی یکی از معدود کسانی است که از دریچۀ دوربینش وقایع انقلاب اسلامی در اراک را به تصویر کشیده است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)- منطقه مرکزی، یوسف نیک فام، پژوهشگر و نویسنده شهر اراک در کتابی با نام «گردش روزگار بر عکس است» شامل خاطرات شفاهی محمدحسین جمالزاده که به تازگی دربارۀ زندگی محمدحسین جمالزاده منتشر کرده است، گفت و گوی بلندی با او کرده و در بخشی از کتاب دربارۀ وقایع انقلاب در اراک از او سوالاتی می‌کند.

بخشی از کتاب که مربوط به چگونگی پائین کشیدن مجسمه شاه در مرکز شهر اراک است را در این بخش آورده‌ایم.

جريان پائين كشيدن مجسمه شاه در باغ ملي چگونه بود؟

بار اول که مردم تصمیم گرفتند مجسمه شاه را پائین بکشند من نبودم. تیراندازی شده بود و مردم فرار کرده بودند. بار دوم در صبح روز بيست و ششم ديماه، راهپيمايي بزرگي در شهر انجام شد.

نماز ظهر و عصر در مدرسه عالي علوم خوانده شد. عده‌اي بعد از آن براي تسخير ساواك اراك رفتند. حدود ساعت يك بعدازظهر بود كه به ساواك در پشت باغ فردوس حمله كردند. آنجا را آتش زده، در را خرد كرده و غارت كرده بودند.

بعد از اعلام خروج شاه از ایران در اخبار ساعت دو، غروب همان روز مردم بيشتري جمع شدند. رئيس شهرباني سرهنگ برادران بود و رئيس كل شهرباني تيمسار شكوهي بود و سرهنگ ثقفي هم رئيس ساواك اراك بود. اينها هم تقريباً با مردم شده بودند. اطلاع داده شد كه گاردي‌ها به ميدان مي آيند و هر چه زودتر متفرق بشويد.

هيچ كس گوش نداد. حتی حاج آقا ميرجعفري آمد و هر كاري كرد كه مردم به خانه‌هايشان بروند گوش ندادند. مردم در حال رفتن به طرف مسجد سيدها بودند كه گاردي‌ها رسيدند و حمله كردند. تيراندازي شروع شد. من فرار كردم. عده اي شهيد شدند و عده اي هم مجروح شدند.

گاردي‌ها از تهران با تانك و نفربر در اراك مستقر شده بودند. من با فاصله اي دور از تجمع مردم، از اين جريان عكس تهيه مي كردم. بار دوم نيز مردم هر كاري كردند، نتوانستند مجسمه را پائين بكشند. تريلي آوردند و بكسل كردند، اما نتوانستند.

فكر مي كنم كه حدود بيست و يكم بهمن ماه بود كه براي جلوگيري از خونريزي و كشتار مردم، شب، خود نيروهاي نظامي از طرف شهربانی مجسمه را از زير شكافته بودند. مجسمه از زير پيچ و مهره شده بود. بازش كرده بودند و به سه راهی توره برده بودند.

شهربانی‌چی‌ها هم دیگر تقریبا با مردم شده بودند.

عكسي از مجسمه در حالي كه پائين افتاده گرفتيد؟

نه متاسفانه. پائين آوردن مجسمه دور از چشم مردم انجام شده بود.

مجسمه چه شد؟

نمي دانم با مجسمه چه كار كردند و كجا بردندش. چهار تا شير فلزي هم دور باغ ملي بود كه گفته شد به انبار شهرداری برده اند. هنوز هم گفته مي شود در يكي از انبارهاي شهرداري است...»


برچسب‌ها: کتاب گردش روزگار بر عکس است, اراک
 |+| نوشته شده در  شنبه بیست و پنجم بهمن ۱۳۹۳ساعت ۸:۳۳ قبل از ظهر  توسط يوسف نيك فام  | 
مطالب قدیمی‌تر
 
  بالا